رژیم غذایی افراد دیابتیک

 

تعریف دیابت عوارض دیابت دیابت نوع یک دیابت نوع دودیابت بارداریدیابت پنهانتوصیه های رژیمیپیشگیری از دیابت

دیابت چیست؟

وقتی بدن قادر به تولید انسولین و یا استفاده مناسب از آن نباشد، فرد مبتلا به دیابت می باشد. در دیابت، سلول های بدن قادر به استفاده مناسب از کربوهیدرات ها به عنوان یک ماده غذایی اساسی نیستند که باعث می شود قند خون افزایش یابد. اگر چه ژنتیک و فاکتورهای محیطی مانند چاقی و کم تحرکی در بروز دیابت موثر هستند اما علت اصلی این بیماری هنوز ناشناخته می باشد.

نیمی از افراد مبتلا به دیابت از بیماری خود اطلاع ندارند. تشنگی فراوان، نوشیدن آب فراوان، تکرر ادرار، کاهش وزن بدون دلیل، عفونت های مکرر و نیز گرسنگی دائمی از جمله علائم دیابت می باشد.

در تست تحمل گلوکز خوراکی، سطح گلوکز خون در حالت ناشتا و 2 ساعت بعد از نوشیدن شربتی غنی از گلوکز اندازه گیری می شود و اگر سطح قند خون 200 میلی گرم در دسی لیتر (mg/dl) یا بیشتر باشد، فرد مبتلا به دیابت است.

در سال 1985 میلادی پس از مطالعاتی، تعداد مبتلایان به بیماری دیابت در سراسر جهان 30 میلیون نفر برآورد شد. اما در سال 1985 حدود 194 میلیون نفر به بیماری دیابت مبتلا بودند که این جمعیت در مقایسه با 20 سال قبل از آن به 6 برابر افزایش یافته بود. اگر روند پیشرفت این بیماری همه‌گیر تغییر نکند، تعداد مبتلایان به دیابت تا سال 2025 میلادی به 333 میلیون نفر خواهد رسید.

 عوارض دیابت

چنانچه دیابت کنترل و یا درمان نشود، بسیاری از عوارض آن کشنده بوده و یا حداقل سبب کاهش کیفیت زندگی بیمار و خانواده وی می‌شود. افزایش قند خون و دیابت سبب ایجاد عوارض زودرس و دیررس در بدن می‌شود.

عوارض زودرس دیابت

1- کتواسیدوز یا کمای دیابتی: یک اختلال مربوط به سوخت و ساز است که در اثر افزایش میزان قند خون همراه با استون ایجاد می‌شود. این بیماری سبب گیجی، سستی و بی‌حالی، احساس تشنگی شدید، خستگی و تنگی نفس شده و همچنین در بعضی موارد با اغما همراه است که در صورت عدم درمان ممکن است منجر به مرگ فرد شود.

2- عفونت‌های مکرر: هنگامی که قند خون بالا باشد بدن نمی‌تواند در مقابل عفونت از خود واکنش نشان دهد و دفاع کند و احتمال عفونت افزایش می یابد.

3- کاهش وزن: در افراد مبتلا به دیابت، بدن به جای مصرف گلوکز، از پروتئین‌ها و چربی‌ها استفاده کرده که این امر باعث کاهش وزن می‌شود.

عوارض دیررس دیابت

چنانچه دیابت کنترل نشود عوارض دیررس ظاهر می‌شوند که مهمترین آنها عبارتند از:

1- عارضه چشمی: که ممکن است به نابینایی کامل ختم شود.

2- نفروپاتی (بیماری کلیه): که ممکن است باعث از کارافتادگی کامل کلیه‌ها شود.

3- نوروپاتی (آسیب دیدگی اعصاب): در صورت همراه شدن با مشکلات گردش خون ممکن است موجب ایجاد زخم در پاها و نیز قانقاریا شود که در نهایت به قطع عضو می‌انجامد.

4- بیماری های قلبی- عروقی: که بر روی قلب و رگ های خونی اثر می‌گذارد و یا ممکن است موجب سکته‌های قلبی منجر به حمله قلبی یا سکته مغزی (یکی از علل اساسی ناتوانی و مرگ در افراد دیابتی) شود.

5- عفونت لثه و دندان: افراد دیابتی بیشتر در معرض خطر عفونت لثه و پوسیدگی و لق شدن دندان هستند. لذا توصیه می شود بهداشت دهان و دندان را دقیقا رعایت کنند.

6- پای دیابتی: عدم کنترل قند خون و عدم مراقبت صحیح از پاها، موجب ایجاد زخم هایی در آن ها می شود. این زخم ها می تواند به از کار افتادگی و حتی قطع پاها منجر شوند. علاوه بر کنترل قند، باید هر روز پاهای خود را معاینه و از کفش مناسب استفاده نمایند.

دیابت نوع یک

در دیابت نوع 1 (دیابت وابسته به انسولین)، تخریب سلول های بتا در پانکراس منجر به کمبود انسولین در بدن می شود که به همین دلیل برای جلوگیری از خطر اسیدوز و مرگ در افراد مبتلا به این بیماری، تزریق انسولین ضرورت می یابد. این نوع دیابت بیشتر در افراد زیر 30 سال رخ می دهد که نقطه اوج آن در دختران جوان 10 تا 12 سال و  پسران 12 تا 14 سال است.

در ابتدای تشخیص این بیماری، بیمار لاغر بوده و با تشنگی بیش از حد و کاهش وزن شدید روبرو است. هدف در درمان دیابت نوع یک حفظ گلوکز خون در محدوده طبیعی از راه ایجاد تعادل بین غذای مصرفی، انسولین دریافتی، فعالیت های فیزیکی، تامین انرژی و پیشگیری و درمان عواقب حاد و یا مزمن دیابت است. در دیابت نوع 1 تنظیم سه وعده غذایی و چند میان وعده با توجه به زمان فعالیت انسولین، ضروری است. برای جلوگیری از افت گلوکز خون در شب، یک میان وعده پیش از خواب مورد نیاز است.

 دیابت نوع 2

90 تا 95 درصد موارد بیماری دیابت از نوع 2 است که از مشخصه این نوع دیابت، افزایش مقاومت بدن نسبت به انسولین و کمبود انسولین به دلیل عدم توانایی بدن در تولید انسولین کافی می باشد. دیابت نوع 2 شرایط مزمنی است که در آن بدن قادر به استفاده و ذخیره گلوگز نمی باشد و گلوکز به جای تبدیل به انرژی به جریان خون باز گشته و علایم مختلفی ایجاد می کند.

دیابت نوع 2 اغلب در افراد بالای 40 سال، چاق و دارای سابقه خانوادگی دیابت رخ می دهد. فاکتورهای مختلفی مانند اضافه وزن، بی تحرکی یا کمبود فعالیت بدنی، عدم توانایی بدن در استفاده از گلوگز و مشکل عدم تحمل گلوکز از عوامل اصلی ابتلا به دیابت نوع 2 می باشد. این نوع دیابت در مراحل اولیه با تغییر شیوه زندگی شامل تغذیه سالم، فعالیت بدنی و نیز کنترل استرس قابل درمان می باشد. هدف از درمان دیابت نوع 2، حفظ گلوکز خون، لیپید خون و وزن بدن در محدوده ای نزدیک به طبیعی و پیشگیری و درمان عواقب مزمن دیابت است. شروع دیابت نوع 2 تدریجی است بنابراین تشخیص بیماری کار بسیار دشواری است. به هر حال علائم دیابت نوع 1 به صورت خفیف‌ تر ممکن است در مبتلایان به دیابت نوع 2 نیز وجود داشته باشد. در برخی افراد مبتلا به دیابت نوع 2 هیچ گونه علائم زودرس بیماری دیده نمی شود و ممکن است این بیماری تا سال‌ها پس از ابتلا، تشخیص داده نشود.

نیمی از افراد مبتلا به دیابت نوع 2، در زمان تشخیص دچار عوارض مختلف دیابت شده اند.

دیابت بارداری

دیابت بارداری نوعی دیابت است که به طور ناگهانی در دوران بارداری بروز می کند. در آمریکا از هر 100 زن حامله، 3 تا 8 نفر به دیابت حاملگی دچار می شوند.  دیابت، به معنی آن است که قند خون خیلی بالاتر از حد معمول است. اگر چه بدن از گلوکز برای تأمین انرژی استفاده می کند ولی مقدار زیاد گلوکز در خون، می تواند بسیار مضر باشد. به خصوص زمان بارداری، زیادی گلوکز می تواند به جنین آسیب وارد نماید. در صورت ابتلا به دیابت نوع 1 یا 2 و تصمیم به بارداری، حتما باید با پزشک معالج خود مشورت نمود. تغییرات هورمونی و افزایش وزن مسئله ای است که در حاملگی های سالم رخ می دهد ولی همین تغییرات، ساخت هورمون انسولین را، که وظیفه آن انتقال قند موجود در خون به درون سلول است، مختل می کند. در چنین شرایطی، بدن انرژی لازم را از غذایی که مصرف می شود، به دست نمی آورد. درمان دیابت حاملگی یعنی گام برداشتن در مسیر حفظ قند خون در حد نرمال توسط:

  • برنامه غذایی مناسب: داشتن یک برنامه غذایی صحیح می تواند قند خون را در حد نرمال کنترل کند. این برنامه غذایی کمک می کند که بیمار در چه زمانی و به چه میزان مواد غذایی را در هر وعده مصرف کند. انتخاب زمان و مقدار غذای مصرفی بسیار مهم است، بنابراین برای کنترل قند خون توصیه می شود که:

             - مصرف شیرینی ها محدود شود.

             - میزان غذا در سه وعده اصلی را کم کرده و یک تا سه میان وعده غذایی در روز در برنامه غذایی گنجانده شود.

             - فیبرهای غذایی مانند انواع میوه و سبزی، حبوبات، غلات و نان به وعده های غذایی اضافه شود.

 

  • ورزش: در میان ورزش ها، شنا و پیاده روی به کنترل قند خون کمک شایانی می نماید. باید با پزشک برای مناسب ترین نوع ورزش مشورت نمود.

 

  • انسولین (در صورت نیاز): بعضی از خانم هایی که مبتلا به دیابت حاملگی هستند، احتیاج به تزریق انسولین پیدا می کنند. بنابراین با داشتن یک برنامه غذایی درست و سالم و انجام تمرینات ورزشی در کنار آن، می توان به نگهداری قند خون در حد طبیعی کمک کرد. پزشکان نحوه تزریق انسولین را به بیماران آموزش می دهند. تزریق انسولین هیچ ضرری برای بیمار و جنین ندارد زیرا نمی تواند از طریق رگ های خونی به جنین انتقال یابد.

دیابت پنهان

در این دسته از افراد میزان قند خون بالاتر از نرمال است ولی نه تا حدی که بتوان آن ها را در گروه مبتلایان به دیابت نوع 2 قرار داد. علایم زیر شانس ابتلا به دیابت را افزایش می دهد:

  • سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت
  • افزایش سن به بیش از 45 سال: با افزایش سن پانکراس به خوبی انسولین ترشح نمی کند. به علاوه مقاومت سلول ها به انسولین افزایش می یابد.
  • تحرک کم: فعالیت بدنی و ورزش، حساسیت به انسولین را افزایش می دهد و عملکرد هورمون انسولین را بهبود می بخشد.
  • عادت های غذایی ناسالم: مصرف بیش از حد کربوهیدرات های ساده احتمال ابتلا به دیابت نوع دو را افزایش می دهد.
  • فاکتورهای نژادی

توصیه های رژیمی برای افراد مبتلا به دیابت نوع دو

  • افزایش مصرف غلات سبوس دار، میوه و سبزی
  • کاهش مصرف چربی های اشباع شده  
  • مصرف گوشت ها و ماکیان بی چربی و محصولات لبنی کم چرب و بی چربی 
  • حذف الکل از برنامه غذایی
  • عدم مصرف مواد غذایی حاوی سدیم بالا
  • عدم مصرف قندهای ساده
  • محدود کردن انرژی دریافتی
  • کاهش وزن
  • تنظیم زمان مصرف وعده ها و میان وعده ها به منظور پیشگیری از تغییر گلوکز خون در افرادی که دارو مصرف می کنند

پیشگیری از دیابت

به طور کلی پیشگیری از دیابت را مانند هر بیماری دیگر می توان در سه سطح اولیه، ثانویه و ثالثیه انجام داد.

 پیشگیری اولیه

پیشگیری اولیه شامل اقدامات لازم جهت جلوگیری از بروز دیابت در افراد در معرض خطر می باشد (کسانی که حداقل یکی از عوامل خطر برای ابتلا به دیابت نوع 2 را دارند). تحقیقات پزشکی نقش مثبت فعالیت منظم ورزشی و کم کردن وزن در کاهش ابتلا به دیابت نوع 2 در افراد در معرض خطر را به اثبات رسانده اند.

 

 پیشگیری ثانویه

منظور از پیشگیری ثانویه کنترل دقیق قند خون بعد از بروز دیابت جهت جلوگیری از پیدایش عوارض آن است. 2 آزمون بزرگ DTCC (آزمون کنترل دیابت و عوارض آن) و UKPDS (مطالعه آینده نگر دیابت در انگلستان) شکی باقی نگذاشته اند که کنترل دقیق قند خون از طریق رعایت اصول صحیح درمان به نحو چشمگیری در کاهش عوارض بلند مدت دیابت مؤثر است.

 پیشگیری ثالثیه

از آنجایی که جلوگیری از پیشرفت عوارض دیابت بعد از به وجود آمدن آن ها و یا در واقع پیشگیری ثالثیه، هزینه های زیادی را به بیمار و جامعه تحمیل می کند، تمام سعی و تلاش باید بر روی پیشگیری اولیه و ثانویه متمرکز باشد.

در حال حاضر تحقیقاتی در حال انجام است تا بتوان با شناسایی پادتن های خودی ضد سلول های ترشح کننده انسولین، دیابت نوع 1 را در مراحل اولیه تشخیص داد و با انجام تمهیداتی مثل تزریق انسولین و یا مصرف بعضی از داروها از پیشرفت آن جلوگیری کرد. البته این تحقیقات هنوز به نتیجه قطعی دست پیدا نکرده اند. از طرفی، به علت شیوع کمتر دیابت نوع 1 نسبت به نوع 2 (10% – 5% در برابر 95% - 90% کل دیابتی ها) و گران بودن آزمایش های اندازه گیری پادتن ها، پیشگیری از دیابت نوع 1 مقرون به صرفه نیست. بنا بر این در حال حاضر اندازه گیری این پادتن ها و به طور کلی بیماریابی در دیابت نوع 1 به جز در موارد خاص انجام نمی گیرد.

 
 
طراحی وب سایت : بازاریابی درون گرا -StartSite